Michsjol heeft een special nummer uitgebracht over `onopgeefbare verbondenheid'. Het hoofdartikel is van Johan Snoek: Israël, de Palestijnen en de Bijbel. Daarin gaat hij niet alleen kritisch in op de opvattingen van de Duitse theoloog F.-W. Marquardt. Hij doet het in de vorm van een autobiografisch verhaal, waarin hij zijn eigen ontwikkelingsgang beschrijft. Van de euforie die hij beleefde als jong theoloog in de Schotse kerk te Tiberias (1958) over het ontstaan van de nieuwe staat Israël tot de ontdekking van de keerzijde van dit heilig experiment: het onrecht en het lijden de Palestijnen aangedaan. Een ontroerend menselijk document van vreugde en teleurstelling, waarin ik ook elementen van mij eigen ontwikkelingsgang (en ik denk zovele anderen) terug zie. Gepokt en gemazeld als we werden in een nieuwe theologie van Israël na Auschwitz,  toen de archieven over de etnische zuiveringen van 1948-1949  en in mindere mate 1967 nog niet publiek waren gemaakt en we nog konden geloven in het grote verhaal van Gods heilsgeschiedenis van land, volk en staat, inclusief. Het grote verhaal ligt intussen aan diggelen, en waarachtig niet alleen omdat de postmoderne mens heeft afgerekend met de grote ideologieën van de geschiedenis. Veertig jaar bezetting eist langzamerhand zijn theologische tol ook in christelijke Nederland. Indringend beschrijft Johan Snoek het fiasco van Marquardt's Israëltheologie van volk en land. In zijn eigen woorden: "Lang heb ook in dergelijke redeneringen - over het lege land e.d [md]. - voor zoete koek geslikt. Nu schaam ik me daarvoor. Dat het land duizenden jaren braak lag, is een fabel."
Maarten den Dulk legt op zijn eigen feilloze wijze bloot waar het mis ging in deze landtheologie: de hermeneutische kunst van de identificatie, de kunst om de bijbels verhalen te vereenzelvigen met de werkelijkheid waarin je leeft. Op zich niet zo verkeerd, maar wel als je daarvan anderen uitsluit. Je zou op die manier Israëltheologie tenslotte ook een theologie van de uitsluiting (Miroslaw Wolf) kunnen noemen. Ik zou er aan toe willen voegen dat veel van dit soort theologie ook is voortgekomen uit moderne historisch-kritische lezing van het Oude Testament en ook het debacle ervan aantoont. De postmoderne geschiedwetenschap heeft echter met de ideologische toepasbaarheid van de grote verhalen de kachel aangemaakt. Dat geldt niet minder van een Zionistische visie op de geschiedenis.
Kritische stemmen van K.H.Miskotte en ook H.K. Kroon passeren de revue en je vraagt je af: waarom is er niet beter naar ze werd geluisterd.Waarom, vraag ik me af, geen spoor van  Th.C.Vriezen, een van de grootste deskundigen op het gebied van de problematiek Israël en Palestina in de naoorlogse jaren en één der scherpste critici van de handreiking: Israel, land volk en staat (toen nog ontwerprapport, of zelfs getuigenis genoemd). Vriezen heeft het idee van onopgeefbare verbondenheid nog net geen theologisch bedrijfsongeval genoemd, maar hij was er niet gelukkig mee. Vooral omdat het zich baseerde op een visie over een vanzelfsprekende continuïteit tussen Oud-Israël, het Jodendom van het Nieuwe Testament en het moderne Jodendom, die hij historisch uiterst aanvechtbaar vond.
Ik heb veel waardering voor dit speciale nummer, maar ik blijf toch na lezing met de vraag zitten, die ik ook vaak bij andere boeken, artikelen en zelfs kerkelijke handreikingen en beleidsnotities heb. Waarom moet er eerst zoveel gezegd worden over verbondenheid met het Jodendom en moet het politieke bestaansrecht van Israël ook nog theologisch dichtgetimmerd zijn, voor men wat durft te zeggen over wat die staat nu al veertig jaar doet in de bezette Palestijnse gebieden, over schending van mensenrechten, de vernederingen en noem maar op? Toegegeven: Johan Snoek zelf is daar volstrekt duidelijk over en de passage van Paul van der Waal over illegaal in de Bezette gebieden geproduceerde avondmaalswijn als product of Israël liegt er niet om. "Palestijnen zijn goed genoeg voor het land, de pluk en het bottelen, maar verder hebben ze geen vinder in de pap." Dat is toch iets waar we als kerken meteen iets aan kunnen doen, klare wijn van het koninkrijk schenken!

Meindert Dijkstra 22 mei 2007